Economie verslimmen vergt meer dan techniek

grafiek

Duurzaamheidsintelligentie meer dan alleen techniek

Er zijn nieuwe verhalen over mogelijke duurzame toekomsten nodig én mensen die deze verhalen kunnen vertellen. Dat schrijven Lars Moratis en Frans Melissen, respectievelijk lector Duurzaam Ondernemen en lector Duurzame Businessmodellen aan de NHTV in Breda.

Binnen een maand tijd verschenen er twee rapporten over slimme strategieën die Nederland zou moeten volgen om de komende decennia de welvaartsgroei te verduurzamen en internationaal concurrentievermogen te ontwikkelen. ‘Kiezen voor duurzame groei’, opgesteld door de ambtelijke studiegroep Duurzame Groei, kijkt met een brede blik naar grote maatschappelijke ontwikkelingen zoals de deeleconomie, digitalisering en energietransitie. Het tweede rapport is het advies van de Sociaal-Economische Raad over de circulaire economie en kijkt naar de kansen, risico’s en implicaties van een economisch model dat is gebaseerd op hernieuwbaarheid.

Beide rapporten gaan over een duurzaam economisch model waarin ecologische kwaliteit en sociale rechtvaardigheid aan de basis liggen van het creëren van economische groei. Duurzaam is slim omdat het zich op meervoudige waardecreatie richt. Verandering door vernieuwing is het devies voor duurzame groei: we moeten voortdurend leren om dingen anders en slimmer te doen dan vandaag de dag, zo valt te lezen.

Nu hebben slimme strategieën — zeker in de context van circulaire economie, de transitie naar een groene energiehuishouding en natuurlijk kapitaal — veelal een sterk technische oriëntatie. Ze leunen op specifieke expertise op het gebied van het efficiënt omspringen met natuurlijke hulpbronnen, materiaalsamenstelling, chemische processen, afval- en reststromen, upcycling, biodiversiteit en de werking van ecosystemen.

Dat raakt meteen aan een veelgehoorde kritiek: je moet bijkans een natuurwetenschapper of biochemicus zijn om die slimme strategieën te kunnen ontwikkelen en realiseren. Het onbedoelde maar onvermijdelijke effect daarvan is dat de realisatie van een groene economie of een duurzaam businessmodel tamelijk illusoir wordt. De oplossingen die we nodig hebben, lopen op die manier het risico zich juist te verwijderen van de bedrijven, burgers en beleidsmakers die er zo’n centrale rol in spelen.

Technische expertise is zonder meer onderdeel van het soort intelligentie dat we nodig hebben om de economie te ‘verslimmen’. Ook wijzen de rapporten terecht op de noodzaak tot het kunnen smeden van sectoroverschrijdende samenwerkingsverbanden om complementaire kennis, kunde en netwerk te bundelen en het belang van een lerende overheid. Toch zijn er volgens ons minstens drie andere soorten duurzaamheidsintelligentie nodig om een duurzaam economisch model op termijn realiteit te maken.

In de eerste plaats gaat het om de ‘naïeve intelligentie’ om een mogelijke toekomst te visualiseren, zonder belemmerd te worden door de beperkingen van de huidige modellen voor economische waardecreatie. Het aan de dag kunnen leggen van creativiteit en ondernemerschap is daarin essentieel.

In de tweede plaats gaat het om ‘natieve intelligentie’, het vermogen om slim gebruik te maken van de menselijke gedragskenmerken waar onze economie goeddeels op is gestoeld. De focus op eigenbelang, kortetermijnoriëntatie en het belang dat de mens hecht aan relatieve status zijn barrières voor duurzaamheid. Tegelijkertijd kunnen deze kenmerken worden gezien als mechanismen waar duurzaamheid gebruik van kan maken en op kan inspelen.

Ten derde gaat het om ‘narratieve intelligentie’. We hebben nieuwe verhalen over duurzame toekomsten nodig én mensen die die verhalen kunnen vertellen. Mensen die de kunst verstaan om vergezichten inspirerend, concreet en gewild te maken, die maatschappelijke en economische waarden kunnen verenigen en mensen kunnen mobiliseren.

Van Tesla tot Vandebron en van De Deelkelder tot Patagonia, organisaties als deze laten zien wat de potentie is van het cultiveren van duurzaamheidsintelligentie. Wat beide rapporten terecht doen is de rol van het (beroeps)onderwijs benadrukken. De professionals, ondernemers en beleidsmakers van morgen zitten nu in de schoolbanken. Zij zullen de drijvende kracht achter circulaire economie en duurzame businessmodellen zijn. Daarom is het zaak dat daar deze drie vormen van duurzaamheidsintelligentie worden gecultiveerd.

Lars Moratis en Frans Melissen zijn respectievelijk lector Duurzaam Ondernemen en lector Duurzame Businessmodellen aan de NHTV in Breda.

Bron: Financieel Dagblad

Advertisment ad adsense adlogger